Het is niet alleen ons brein, maar ons lichaam-brein dat ons stuurt.

Het autonome zenuwstelsel
Het autonoom zenuwstelsel heeft als taak om in de rol van persoonlijke beveiliger je veilig, verbonden en in balans te houden. Het let op lichamelijk boodschappen die van binnenuit (neuroceptie), en van buitenaf komen en tussen menselijk contact plaatsvinden. Het is voortdurend aan het scannen en informatie aan het brein en lichaam te geven. Het hogere breingebied (cortex) pikt dit op en maakt daar een ‘verhaal’ van. De reacties van het autonome zenuwstelsel zijn universeel en evolutionair gegroeid.

Stress respons
Het systeem kent 3 paden van automatische respons, namelijk via het sympatisch zenuwstelsel en het parasympatisch zenuwstelsel. Dit laatste bestaat weer uit een onderverdeling in een Ventral Vagus en een Dorsal Vagus. We voelen de responsen in ons lichaam, bijvoorbeeld als onrust, in ons spijsverteringskanaal, of als ontspanning.

Het polyvagaalsysteem
Dit is een geïntegreerd regulatiesysteem dat bestaat uit drie bovenstaande primaire systemen die onderling met elkaar in contact zijn en elkaar activeren. Buiten ons bewustzijn om. Er is dus altijd een uitwisseling en er is geen ‘goed’ of ‘fout’ daarin. We hebben het gehele systeem nodig.
• Het ventrale vagale systeem is het meest recent ontwikkeld in de mens en zoogdier. Dit systeem zorgt er bijvoorbeeld voor dat we bij een conflict met elkaar blijven communiceren in plaats van direct te vechten of te vluchten. Als we een een ‘ventrale staat’ zijn, voelen we ons verbonden, vredig en zijn we nieuwsgierig en hebben overzicht en kunnen reflecteren en plannen.
• Het sympatisch systeem verzorgt de meer primitieve vecht en vlucht responsen, en daarmee ook het schrap zetten, pantseren, beschermen, of reflexmatig wegduiken. Dit systeem is in reptielen en zelfs in vissen aanwezig. Dit systeem is juist bedoeld voor het creëren van actie (mobilisatie). Als het systeem aanstaat, bijvoorbeeld bij boosheid of haast, kan iemand dat persoonlijk als energiek en normaal beleven, maar een buitenstaander ziet de (heftige) opwinding. We hebben in het leven ook deze energie nodig. Wanneer het echter te veel getriggerd blijft, bijvoorbeeld door chronische stress of trauma, krijgen we last van disbalans. We kunnen dan niet meer terug naar de ventrale staat. Dit zorgt voor burn-out, spierspanningen, alertheid, onrust.
• Het dorsale vagale systeem is het oudste systeem en kan zorgen voor een ‘shutting down’ (immobilisatie). Je energie trekt terug. Of je kunt je zelf ‘bevroren’ voelen. Wanneer alleen dit systeem geactiveerd is door te veel vechten of vluchten (stress, trauma), dan kun je je down en depressief voelen. Het gevoel van te willen isoleren zorgt dan voor terugtrekking uit allerlei activiteiten. Dan is er meer sympatische energie nodig.

De drie systemen beïnvloeden elkaar.
Ongemerkt is het systeem op de achtergrond bezig met de heen en weer bewegingen. Wanneer er te weinig ventrale, dus veilige responsen zijn, dan heb je weinig rust en veiligheid gevoelens. Een goede regulatie vanuit de verbondenheid en veiligheid, betekent dat sympatische energie in toom kan worden gehouden en wanneer je naar de dorsale systeem afdaalt, je een gevoel van innerlijke vrede ervaart in plaats van noodzakelijk terugtrekking.

De therapie
We kunnen leren van de responsen die het onbewuste systeem aan ons doorgeeft. Door in het huidige moment aandachtig aanwezig te zijn met wat er in je lijf gebeurt. Op deze manier kun je jezelf trainen om responspatronen te doorbreken en hierdoor ‘oude ‘ trauma verhalen te gaan herschrijven. Een belangrijk uitgangspunt is inzicht te krijgen door te monitoren en ook om bewust op zoek te gaan naar veiligheid en sociaal betrokkenheid. Het kan lastig zijn en pijnlijk zijn om na een breuk of heftige situatie weer een verbinding aan te gaan. Toch is het belangrijk om deze vaardigheid eigen te gaan maken, want alleen zo kunnen we terugkeren naar het niveau van verbondenheid en veiligheid.
Bij trauma blijven we vaker reageren vanuit het sympatische systeem. We Kunnen ons niet meer veilig voelen in een veilige omgeving. Of we blijven te veel reageren vanuit het dorsale systeem en kunnen we niet meer adequaat reageren op daadwerkelijk gevaar. Dit geeft aan dat het systeem niet goed gereguleerd kan worden. We blijven reactief op oude triggers, herhalen dan oude gedragingen en maken daar een passend verhaal bij die vaak niet helpend is. Hierdoor neemt de disregulatie toe. Het kan ook zijn dat er in de vroege jeugd eigenlijk nooit sprake is geweest veiligheid en verbondenheid door bijvoorbeeld hechtingsproblemen. Het ventrale systeem is daardoor minder geactiveerd. In therapie leer je dit weer te activeren. Psychische klachten zijn gevolgen van een disregulatie van het polyvagaal systeem.

In mijn praktijk gebruiken we de theorie als basis voor traumaverwerking.

Trauma zit in ons lijf, in ons autonome zenuwstelsel